Cemal Kutay
1909″da Konya”da dogan Kutay, orta ogrenimini Kadikoy Lisesi”nde tamamladi. Anadolu Ajansi”nda 1924-1928 yillari arasinda muhabirlik, Hakimiyet-i Milliye”de Istihbarat Sefligi ve fikra yazarligi yapan Kutay, Konya”da Yeni Anadolu Gazetesi”ni ve Zaman Dergisi”ni, Istanbul”da Halk Gazetesi”ni, Millet Dergisi”ni cikardi. Kutay, Pek cok mecmua ve dergide ozellikle tarihi konularda yazilar yazdi.
4 Subat 2006 tarihinde Istanbul”da oldu.
HABER
Tarihci-yazar Cemal Kutay oldu
Hurriyet 5 Subat 2006
Tarihci-yazar Cemal Kutay, dun Istanbul”da oldu. Marmara Universitesi Vakfi Academic Hospital”den yapilan yazili aciklamada, bir suredir yasliliga bagli cesitli rahatsizliklari nedeniyle tedavi gormekte olan Cemal Kutay”in, fenalasarak gozetim altina alindigi hastanede bu aksam saat 21.17″de hayata gozlerini yumdugu bildirildi.
Cemal Kutay”in bir suredir Marmara Universitesi Tip Fakultesi Noroloji Ana Bilim Dali Ogretim Uyesi Prof. Dr. Sevinc Aktan gozetiminde tedavi gordugu belirtilen aciklamada, Kutay”in, saglik durumu agirlastigi icin dun Marmara Universitesi Tip Fakultesi Vakfi Academic Hospital”e kaldirildigi kaydedildi.Academic Hospital Sorumlu Hekimi Ic Hastaliklari Uzmani Turkan Ozer, Kutay”in vefatina iliskin su aciklamayi yapti:
“Hastamiz, bir suredir evinde yatarak pnomoni (zaturree) tedavisi gormekteydi. Artan sikayetleri ve bobrek yetmezligi nedeniyle dun (Cumartesi) saat 15.00 siralari hastanemize yatirilarak 114 numarali odamizda bakim altina alindi. Tibbi mudahaleler sonuc vermedi. Basimiz sag olsun.”
HAKKINDA YAZILANLAR
KU(U)RT TARIHCI
Cemal. A. Kalyoncu
Aksiyon 8 Eylul 2001 s.353
Pasalar, valiler, bakanlar, buyukelciler cikarmis Fatin Rustu Zorlu, Esref Kuscubasi, Vasif Cinar gibi bircok kisinin mensup oldugu Bedirhani asiretinden olan “ku(u)rt” tarihci Cemal Kutay, 183 kitap yazarak onemli bir rekora da imza atar
Cemal Kutay, tarihin, egitimini almamasina ragmen tarihci diye anlatacagi birisi. O, tarihin icinden bulup cikardigi veya ortaya attigi iddialarla da (Turkce ibadet, Ataturk samandi gibi) gundeme gelen bir kisilik. 2001 itibariyle yazdigi 183 kitapla belki bir dunya rekorunun da sahibi. Bazi kitaplarda dogum tarihi hicri takvimden miladi takvime donusturmedeki yanlisliklardan dolayi 1906, 1907, 1912 yazsa da esasinda 1909 yilinda dogmus olan “ku(u)rt” tarihci Cemal Kutay, 90″i asmis yasina ragmen gundemde yer edinecek konu bulmakta zorluk cekmeyen ve hayatini halen kalemle kazanan bir kisidir de.
Dede Bedirhan Bey: asi mi vatansever mi ?
Cemal Kutay, bir taraftan Kurt asiret reisi Bedirhan Bey”in (bazi kitaplarda pasa olarak adlandirilmasina ragmen asli beydir) ucuncu kusaktan torunudur. Bir Kurt hanedani olan Azizan hanedanindan Abdullah Han”in evladi olan Bedirhan Bey, Cemal Kutay”in anlattiklarina gore, 1827 Osmanli?Rus harbine 20 bin atli ile katilarak, Rus tarihlerinde bile o zaman Osmanli”nin kazanilan tek zaferinin sahibi olarak gosterilmis birisidir.
Hiristiyan bir topluluk olan Nasruriler”i kilictan geciren Bedirhan Bey, Osmanli?Rus Harbinde gosterdigi basaridan sonra Sultan Abdulmecit tarafindan Istanbul”a davet edilir ve bugunku Darussafaka binasi oturmasina tahsis edilir, ardindan Girit”e vali atanir. Sonrasinda tekrar Istanbul”a gelir, hacca gittiginde de vefat eder ve orada gomulur.
Kutay, Bedirhan Bey”in dini konulardaki danismani Molla Abdulkavs”in bugunku Iran”daki idareye benzer bir cizgide oldugunu belirterek Bedirhan Bey”in de buna yakin bir hayat surdugunu ifade ediyor.
Tarih kitaplarina gore ise Tanzimat Fermani”nin getirdigi yeniliklere karsi gelen, kendi adina para bastirarak hutbe okutan Bedirhan Bey, Babiali”nin Topal Osman Pasa kumandasinda buyuk bir ordu gondererek uzun bir catismadan sonra teslim aldigi, 1847″de ailesi ve yakinlari ile birlikte Istanbul”a gonderilen birisidir. Ardindan 20 yila yakin Girit”in Kandiye kasabasinda zorunlu ikamete tabi tutulur. Sonra affedilip Istanbul”a yerlesir. Oradan Sam”a gider ve omrunu burada nihayetlendirir. (Osmanlilar Ansiklopedisi. YKY) Ancak Kutay, bunlarin gercek olmadigini soylemektedir.
Adivar”dan Esref Kuscubasi”na
Bedirhan Bey, yaptigi evliliklerden 42 cocuk sahibi oldugundan, asiret daha sonraki yillarda bir cok valiler, pasalar cikarir. Bedirhan Bey”in cocuklarindan Surayi Devlet Reisligi yapan Murat Bey, Galatasaray”da baskanlik yapan Tevfik Ali Cinar, Ali Samil Pasa (Ilk esi Mahmure Hanim, Halide Edip Adivar”in uvey annesidir), Sam Valisi Salip Bey, Bedirhan Bey”in kardesi Abdullah Bey”in evladi, Ataturk”un yakininda yer alarak Maarif Bakanligi yapan ve egitim alaninda koklu ve sarsici degisikliklere imza atan Vasif Cinar ailenin diger fertleridir.
Bedri Pasa ve Esref Sencer Kuscubasi
Yine aileden olan Bedri Pasa (Pasanin hanimi Teskilat?i Mahsusa”nin ilk lideri Esref Kuscubasi”nin teyzesinin kizidir) ise Suriye ve civarlarinda ayaklanmalar oldugunda merkezi idarenin, ayaklanmalarin bastirilmasi icin aklina gelen ilk isimdir. Basbakan Adnan Menderes”le birlikte asilan Hasan Polatkan”in disindaki Fatin Rustu Zorlu da asiretin bir diger uyesidir.
Tahir Kutay
Vasif Bey, Ataturk”un cok yakininda oldugundan Cinar soyadini ona Ataturk verir. Bedirhan Bey”in Huseyin Kenan adli evladindan dunyaya gelen ve Cemal Kutay”in da babasi olan Tahir Bey ise, Kutay soyadini alir. Tahir Kutay bircok yerde gorev yaptiktan sonra Konya”da, bugunku Yargitay”la askeri mahkeme arasi bir derece olan Istinaf Ceza Mahkemeleri Reisligi gorevi gorur. Milli Mucadele”nin hemen basinda da o zaman merkezi Sivas”ta olan Yargitay (Mahkeme?i Temyiz) baskanligi yapar. Konya”daki hukuk mektebinde ders verdiginden, daha sonraki yillarda Meclis Ikinci Baskanligi yapacak Tevfik Fikret Silay, DP”nin bulucularindan Refik Koraltan onun talebeleri arasinda yer alacaktir.
Tahir Kutay”in Esi
Tahir Kutay, bugun Bati Trakya”da kalan Dimetokali Miralay Mustafa Nuri Bey ile Fahrunisa Hanim”in Nazire disindaki kizi Sureyya Hanim”la evlenir.
Tahir Kutay”in Cocuklari
Tahir Kutay ile Sureyya Hanim”la evliliginden yedi cocuk sahibi olur:
1.Faika
(Mehmet Sevki Yazman”la evlenir. DP doneminde Elazig Milletveki ve Milli Mudafaa Encumeni Baskanligi yapan Yazman”in cocuklarindan Tuncer Yazman, Turkiye”nin ilk petrol muhendislerinden biridir),
2.Fahrunisa (O da Albay Suphi Akgun”le evlenir. Hasim Iscan”la dunur olan ciftin tek cocuklari Ege Universitesi bulucularindan ve Turkiye”nin ilk kalp cerrahlarindan Prof. Dr. Sermet Akgun”dur),
3.Fitnat (Ataturk”un sahsi muhafizlarindan ve Birinci donem Van Milletvekili Hasan Siddik Haydari ile birlestirir hayatini),
4.Hayrunnisa (Konyali tuccar Mustafa Oztermiyeci ile evlenir).
Ailenin erkek cocuklari ise
5.Cemal,
6.Kenan ve
7.Abdi Kutay
Aile o kadar genistir ki, Galatasaray Baskanligi da yapan Tevfik Ali Cinar, ailenin sicilini cikarmak ister ama ustesinden gelemeyecegini anlayinca vazgecer. Cemal Kutay da denemek ister ama basaramayacagini farkedip konunun uzerine dusmez.
Mevlevi Cemal Kutay
Iste bu yedi cocuklu asiret mensubu bir ailenin ferdi olan Cemal Kutay, 1909″larin Osmanlisinda gozlerini dunyaya acar. Henuz on yaslarinda iken Mevlevi dergahinda bulur kendini: “Velet Celebi”den icazet aldim. Elini optum.”
Cocukluk Donemi
13 yasinda iken babasini kaybeden Cemal Kutay, eve destek olmak icin tatillerinde Konya”da cikmakta olan Babalik mecmuasinde musahhihlik yapar. Henuz 15 yaslarindadir. 18″inde ise idadiyi (lise) bitirir: “Ben hic akademik tahsil yapmadim. Zaten universiteye gitme imkanina sahip degildim. Cok caliskan bir cocuktum. Genclerin bir cok iptilalari bende yoktu. Sigara icmedim. Asla alkol tatmadim. Mumkun oldugu kadar kitap okudum. Simdi ise gozlerim goremiyor.”
Hakimiyet-i Milliye Yillari
1928 yilinda is aramak icin, cebinde uc?dort gun yetecek para ile Ankara”ya dogru yola cikan Kutay, Konya Milletvekilleri Naim Hazim Hoca ile Refik Koraltan”dan kendisine is bulmalarini rica edecektir. Kahvehanede oturup cayini yudumlarken Ataturk”un mecmuasi (1934″te Ulus adini alacaktir) Hakimiyet?i Milliye”de bir ilan gorur: “Musahhih araniyor.” Ve Stefan Zweig”in Yildizlarin Parladigi Anlar kitabindaki gibi, Kutay”in yildizi bu olayla parlamaya baslar: “Orada ve daha sonra buyuk kiymetler tanidim. Orada babama her Fatiha okudugumda, bana gosterdigi alicenap al?ka h?l? gozlerimi yasartan Falih Rifki Atay vardi.
Ben hic bir zaman kendime yetim bir cocuk diyemiyorum, cunku Hakimiyet?i Milliye”de, ismi sade Beyefendi olarak gecen ve hakikaten beyefendi olan o devrin o buyuk kalem sahibi Falih Rifki ile birlikte Ahmed Emin”inden (Yalman), Huseyin Cahiti”nden (Yalcin) diyebilirim ki, Ankara Muftusu olan ve Milli Mucadele”de Ataturk”un cok istifade ettigi, ?Ataturk”un de cenaze namazini o kildirdi? Serafettin Yatkaya, Esat Sezai Sumbulluk, Mehmet Akif”in damadi Kur”an?i Kerim”in en mukemmel tercumesini yapan Omer Riza Dogrul, Ahmet Hamdi Akseki, bu cok muhterem ve mubeccel insanlarin hemen hemen hepsini tanidim, hepsinin ellerini optum, hepsinden feyiz aldim. O zamanin insanlari buyuk bir azim ve hosgoruyle insan yetistirmeye calisiyorlardi. Sizin daha sonra sadece isimlerini hatirladiginiz Abidin Daverler, Refik Halitler, Burhan Felekler benim ismini saydigim o buyuk insanlarin isiklarinda yetistiler. Ben o devri yasadim.
Turkiye”nin Itibari
Inanilmaz bir haysiyeti vardi Turkiye”nin. Bati Almanya Iktisat Bakani 1935″te Turkiye”ye geldigi zaman, lutfen inanin, bu reddedilmez belgede, devrin iktisat bakanina “Dilediginiz krediyi dilediginiz sartlarda vermeye haziriz, cunku sizin derlenip toparlanmanizda biz Birinci Dunya Harbi”nin kapattigi bir Avrupa Birligi”nin yeniden kurulusunun isigini goruyoruz” demisti.”
Mehtapli gecelerde namaz
? Islamiyeti yasayabildiniz mi?
“Tabii. Size soyleyeyim. Bes vakit falan degil fakat, ?h?l? sagligim yerindedir, cok sukur, h?l? ruku ve sucuda cok rahat intibah edebilirim? cok ciddi soyluyorum 40?50 rekat namaz kildigim olmustur. Yani icimden gelirdi. Ozellikle mehtapli gecelerde.”
? Peki Arapca mi Turkce mi?
“Turkcesini de Arapcasini da rahat okurum. Ikisinde de hic sikinti cekmem.”
Bana saman dediler
Kutay”in son zamanlarda ortaya surdugu bir konu daha vardir: “Bana saman da dediler. Samanlik bir kere din degil. Samanlik dogrudan dogruya insanin dogasindan kopup gelen bir histir. Insan elleri ile yapilmis olan putlara tapmasi yerine tabiatin hakikaten insani da dusunmeye sevkeden tek ve buyuk yaradanin mevcudiyetine inandiran tecellilerine bagli kalmayi aklin ve vicdanin geregi sayiyorum.”
Gazeteciligin Ilk Yillari
Kutay, 1928″de girdigi Hakimiyet?i Milliye”de 1939″a kadar calisir: “Sonra beni ayirdilar oradan. Bir sebebi yoktu.” Daha once Konya”da Yeni Anadolu isimli Anadolu”da ilk defa 8 sayfa, renkli baslikli bir mecmuanin kurulusuna imza atan Kutay, Istanbul”a gelip Celal Bayar”in buyuk evladi Refi Bayar”la Gunes isimli bir matbaa kurup Halk isimli bir mecmua cikarir iki yil boyunca. Gundelik mecmua tatmin etmeyince de Millet ve Hakka Dogru mecmualarini cikarmaya baslar (1944?51).
Cemal Kutay”in Esi
Kutay o kadar yogun calismaktadir ki, bu tempoda calisirken evlenmeyi bile dusunmemektedir. Ancak ailesi, onu, 1944″te yine Rumelili, Yugoslavya gocmenlerinden olan ve Nigde”ye yerlesmis Kamil?Nezahat ciftinin kizlari Melahat (Gunan) Hanim”la evlendirir. Bes cocugu gelir dunyaya.
Cemal Kutay”in Cocuklari
1.Zeynep Sirma, yuksek maden muhendisi Erol Kuyas”la,
2.Ayse Mine, Adnan Koca ile,
3.Omer Faruk, Prof. Dr. Sevil Kutay”la,
4.Gazale Nilgun, yuksek insaat muhendisi Mehmet Cigerevladi ile,
5.Kardeslerin en kucugu Inci Kubra, taninmis fotograf sanatcisi Muhlis Macero ile evlenmistir.
Kutay”in Ilk Kitabi
Bu arada ilk kitabi olan Selcuklu”dan Osmanli”ya adinda bir biyografi kitabini da 1935″te yayinlayan Cemal Kutay, Nasit Hakki Ulug”un idare muduru oldugu zamanda, Ulus”ta calisan herkesin CHP”ye girmesini zorunlu kilmasina ragmen bu donemde bile siyasete bulasmaz. Kutay, daha sonraki donemde de siyasetten uzak duracaktir. 1952″de ise yeni bir yayin macerasina atilir: “Ne Ebuzziyazade Velid, ne Huseyin Cahit, ne Ahmet Emin, hic kimse boyle bir seye girmemi istemediler. “Sen deli misin?” dediler. Bin 800 abone temin edersem cikaracagim. Bunun icin 80 bin adrese bir acik mektup yazdim.”
Kutay, 1952″den 57 yilina kadar, tamamlandiginda 12 bin sayfa ve 20 cilt olacak kronolojik degerler icerisinde fasikul fasikul bir tarih kitabi yayinlar (Turkiye Istiklal ve Hurriyet Mucadeleleri Tarihi).
Kutay, Konya”daki Babalik”ta baslayan ve Hakimiyet?i Milliye ile devam eden basin hayatini Tan, Tanin, Son Telgraf mecmualerinde devam ettirir.
Ittihat ve Terakki Uzmani
Kutay, Son Posta”da “Ittihat ve Terakki nasil cikti, nasil kuruldu, nasil ayrildi” adiyla 807 gun yayinladigi tefrika ile de bu alanda bir rekorun sahibi olur.
Gazetecilik Yillari
Hur Anadolu, Sedat Simavi”nin sahibi oldugu Yedigun de onun kalem oynattigi diger basin kuruluslaridir: “Sedat Simavi, Huseyin Cahit Yalcin”in yazilarina, Faruk Nafiz Camlibel”in siirlerine, Refik Halit Karay”in hikayelerine 250 kurus verirken bana 375 kurus veriyordu.
Biliyordu, iki kardesimi Istanbul”da yuksek tahsil yaptirdigimi. O zamanki insanlar baskaydi. Turkiya”da (Kutay, ozellikle Turkiya diyor) inanilmaz bir insan kiymeti enflasyonu var.”
Aktif mecmuaciligi en son Tercuman”da yaptigi calismalarla noktalayan Cemal Kutay, 2001 tarihi itibariyle 183 kitap yayinlar.
Onemli Bir Arsive Sahip
Bugun Kadikoy”deki evinde, 1987″de kasitli olduguna inandigi bir yangin gecirmesine ragmen Teskilat?i Mahsusa uzerine Misir ve Turkiye”de arastirmalarini kitaplastiran “esrarengiz Amerikali” Philip Stoddard”i bile ziyaretine geldiginde hayrete dusurecek arsive sahip (Esref Kuscubasi”nin asirete yakin olmasi arsivin elde edilmesinde etkili olmus mudur bilinmez ama) olan Kutay, iki genc bayan yardimcisi sayesinde hayatini halen kaleminden kazanmaya devam ediyor: “Butun hayatimi buna verdim. Isteseydim tasavvur edemeyeceginiz kadar zengin olurdum. Benimkilerle kabil olmayacak kadar birikimler astronomik paralarla satildi Amerikalilara. Bu Philip Stoddard da bunun icin gelmisti.”
Fenerbahceli
Fenerbahceli olan, fakat isin bu kadar materyalist boyut kazanmasindan sonra uyelikten ayrilan, “Hic garipsemeyin bahce isleriyle mesgul olmayi cok severdim” diyor.
Fransizca, Arapca, Farsca bilir.
Mason Degil
Kutay, “gizli?acik” hic bir cemiyete de uye olmadigini soylemektedir: “Bir coklari bana mason derler. Buyuk mason ustadlari en buyuk dostumdu, Mim Kemal Oke, Ibrahim Necmi Dilmen, Besim Omer Pasa. Bana teklif yaptiklarinda durumu izah ettim, hepsi de bana hak verdiler ve uye olmadim o kuruluslara.”
URUNLERI
? TURKIYE ISTIKLAL VE HURRIYET MUCADELELERI TARIHI
? TURK NEDIR, NE DEGILDIR? OSMANLI NEDIR, NE DEGILDIR?
? UC DEVIRDE, Irfan ve Vicdaninin Hasreti Millet ve Devletini arayan Adam : MEHMET SEREF AYKUT (1874-1939)
? OSMANLI”DAN CUMHURIYET”E SON YUZYILIMIZDA BIR INSANIMIZ : Hamidiye Kahramani Milli Mucadele Zafer Devri Basbakani HUSEYIN RAUF ORBAY (1881-1964) Hayat Hatiralari
? Etniki Eterya”dan Gunumuze EGE”NIN TURK KALMA SAVASI
? “Etniki Eterya”dan Gunumuze EGE”NIN TURK KALMA SAVASI” kitabinin ikinci ve sonuncu cildi : EGE”NIN KURTULUSU
? TURK-ALMAN TARIHI KADER BAGI TURKISCH DEUTSCHE GESCHICHTE Das Geminsame Srhirksal
? KURTULUSUN VE CUMHURIYET”IN MANEVI MIMARLARI
? YUZ KIRK UC YILIN PERDE ARKASI ANAYASA KAVGASI VE NASIL BIR ANAYASA
? UC DEVIRDEN HAKIKATLER
? UC DEVIRDE BIR ADAM ( ALI FETHI OKYAR”IN HAYAT VE HATIRALARI 1880-1943)
? TURK MILLI MUCADELESI”NDE AMERIKA
? SAM AMCA”YA MEKTUP VAR
? CERKEZ ETEM DOSYASI
? ATATURK DEVRI EKONOMISI : CELAL BAYAR
? BIR TURK”UN BIYOGRAFISI : CELAL BAYAR
? BILINMEYEN TARIHIMIZ
? ORTULU TARIHIMIZ
? SISLI TARIHIMIZ
? TARIH KONUSUYOR : ( 1-8 CILT )
? TARIH KONUSUYOR II. (1-12 CILT)
? TARIH SOHBETLERI 9 MUSTAKIL KITAP
? CEMAL KUTAY KITAPLIGI VE TARIHSEVENLER KLUBU
? SOHBETLER (16 KITAP)
? DUNUMUZ, BUGUNUMUZ, YARINIMIZ UZERINDE SOHBETLER
? GECMISTEN GUNUMUZE TURK KITAPLIGI : 6 KITAP
? HUKUMETLERI ICINDE AHLAK ICIN MUCADELE CUMHURIYET DEVRESINDE SUIISTIMALLER DIVANI ALILER (YUCE DIVAN) MECLIS TAHKIKATI
TURKIYE ISTIKLAL VE HURRIYET MUCADELELERI TARIHI
20 ciltte buyuk boy 12.840 sayfadir. Oncesi uzerinde bir ozetten sonra, caga ulasma hareketinin baslangici 1839 TANZIMAT FERMANI”ndan, ATATURK”un aramizdan ayrilmasina kadar devrenin olaylari, ayni tarih kesitleri icinde dunya hadiseleri, olaylara etken anilar, yasami kucaklayan temel mevzular uzerine cerceveli mustakil bolumler kisi ve olay resimleri, gravurler…. Ilk cildin cikis yili 1957 mart ayi. Yirminci cildin cikis yili Ocak 1962. Kronolojik akis icinde belgesel bir tarih olma yapisi yaninda sosyo ekonomik yasantiyi da tespitlemis kisi ve toplum hayatini sergilemis orijinal bir emektir.
TURK NEDIR, NE DEGILDIR? OSMANLI NEDIR, NE DEGILDIR?
Ne nedir, ne ne degildir sorusunun 100 kitap olarak tasarlanmis serisinin ilk kitabi, 1986″da 231 sayfa olarak yayimlandi.Ilk bolumle ilgili temel olaylar, Turk dunyasi ve Osmanli”ya devlet adini vermis olaylar, oluslar, sonuclar, zaman kesitleri icinde sahislar ve hadiselerle ilgili resimler, gravurler.
UC DEVIRDE, Irfan ve Vicdaninin Hasreti Millet ve Devletini arayan Adam : MEHMET SEREF AYKUT (1874-1939)
Sultan Hamit, Mesrutiyet, Milli Mucadele ve Cumhuriyet”in ilk yillari devirlerinin, cok temel olayda dogrudan/dolayli etkisi olmus, fikir ve siyaset sahasinda taninmis bir sahsiyetin hayat ve anilari…Cesur, kanaat sahibi, dusunceleri yolunda odun vermez, zamanimizda benzerlerine rastlanmayan kisilik sahibinin merakli, ibretli, bugunlere/yarinlara uzanan macerasi. Belgeler-resimleriyle. 390 sayfa.
OSMANLI”DAN CUMHURIYET”E SON YUZYILIMIZDA BIR INSANIMIZ : Hamidiye Kahramani Milli Mucadele Zafer Devri Basbakani HUSEYIN RAUF ORBAY (1881-1964) Hayat Hatiralari
618+683+828+799+691 sayfalik ayri kapaklar icinde 5 cilt olarak yekun 3579 sayfadir. Osmanli”nin son yuzyilinda, Milli mucadele ve Cumhuriyet”in ilk senelerinin, oradan Rauf Orbay”in II.Dunya Harbi Londra Buyukelciligi yillarinda sisler icindeki cok temel mevzuyu aydinliga cikartan aciklamalardir. Belge yapisinda yuzlerce fotograf, ayrica kisisel anekdotlar, o tarih kesitindeki dunya durumu beraber anlatiliyor.
Etniki Eterya”dan Gunumuze EGE”NIN TURK KALMA SAVASI
Etniki Eterya/Efsane adam : Tepedelenli Ali Pasa/Fenerli Rum Beylerinin ihaneti/Fener Patrikhanesi Rus Carligi”nin himayesinde/Yunan ayaklanmasi/Farkli iki kavim : Rumlar ve Yunanlilar/Rumlarin saraydaki muttefiki/Yunan istiklali/Kirim savasinda yenilgiyi hazmedemeyen Rus carligi”nin intihari/ Megola Idea”nin ikinci safhasi : Girit isyani /Etniki Eterya “Enosis” yolunda/ Rum Yunan lobisinin Amerika”daki ilk gunleri/Turk ordusu Atina yolunda/Girit”e muhtariyet/Girit Yunanistan”la birlesiyor/Balkan savasi/Gizli rapor/Osmanli meclisindeki Rum mebuslar ayri grup kuruyor/Ege”de Rumlar”dan bosalan yerlere “Evlad-i fatihan” yerlestiriliyor./15 mayis 1919″dan 23 Nisan 1920″ye kadar on bir ay sekiz gunluk yokluklarla orulu sahipsiz gunlerde EGE, varini yogunu seferber etmis, sadece kendisini degil,ardindaki vatan topraklarini da zalim ve insafsiz istilaciya karsi savunmustu. Bu gunler ve yarinlarda Turk Yunan iliskilerini karsimizdakilerce malum ; bizce mechul ic yapisini sergileyen arastirma. Ilk baski 1980 yilinda, 447 sayfa. resimlerle-belgelerle.
“Etniki Eterya”dan Gunumuze EGE”NIN TURK KALMA SAVASI” kitabinin ikinci ve sonuncu cildi : EGE”NIN KURTULUSU
Milli Mucadele”nin ilk gunlerinden baslayarak 18 eylul 1922″de, baskumandan Gazi Mustafa Kemal”in, “Vatanin aziz topraklari su anda istilaci dusmandan temizlenmistir” mujdesine kadar gecmis buhran gunlerinin kronolojisi, olaylari, sonuclari. Ilk baski 1981 yili 201 sayfa.
TURK-ALMAN TARIHI KADER BAGI TURKISCH DEUTSCHE GESCHICHTE Das Geminsame Srhirksal
Uzun bir gecmisi olan Turk-Alman iliskilerini tarih aynasinda ilkinden gunumuze temel olaylar/kisiler/sonuclariyla sergileyen emek. Bir ozellik olarak sayfalarda bir sutun Turkce; karsi sutun Almanca veriliyor. Buyuk bolumu ilk defa yayimlanan gravur ve belgelerle buyuk boy 88 sayfa. Ilk yayin tarihi 1986.
KURTULUSUN VE CUMHURIYET”IN MANEVI MIMARLARI
Turk Milli mucadelesinin gorunurde zafer umidinin zafer umidi olmayan agir sartlari altinda, Turk insaninda Istiklal haysiyeti azminin alevlendirmis himmeti tarihi… Isgal altindaki Istanbul”da padisah ve Babiali”nin Anadolu”da uyanmaya baslamis karsi koyma hareketini bastirmak icin yayinladiklari FETVA (DIN BUYRUGU)”ya karsi, Anadolu ulemasinin karsi cikisini olaylariyla birlikte sergileyen emek. Milli mucadele zaferinin fikir/maneviyat yapisi. Cumhuriyet”in 50. yili 1973″de Turkiye Cumhuriyeti Diyanet Isleri Baskanligi”nin yayini olarak 552 sayfada yayinlanmistir.
YUZ KIRK UC YILIN PERDE ARKASI ANAYASA KAVGASI VE NASIL BIR ANAYASA
Yururlukteki 1982 Anayasasi”nin hazirligi gunlerinde, Osmanli”nin ilk kanunu esasisi 1876″dan baslayarak, II.Mesrutiyet Milli Mucadele, 1924 ve daha sonraki anayasalarin fikir yapilari, getirdikleri cok partili siyasi hayata giristen sonra vukua gelmis uc askeri mudahalenin kendi felsefeleri icindeki Anayasa degisikliklerinin karsilastirilmasi. Gunumuzdeki Anayasa”dan beklenen sonuclarin ic yapisi ve de ulkenin 1998-1876= 122 yillik ANAYASALI YASAM tecrubesinin ortaya koydugu gercekler. 1982 yil, 368 sayfa.
UC DEVIRDEN HAKIKATLER
Cumhuriyetimizin 3. Cumhurbaskani Celal Bayar”in yasaminin 100. yili dolayisiyla hayat ve hatiralari yaninda bu uzun surenin temel olaylarini derleyen arastirma. “Dunyada en uzun sure yasamis” devlet reisi olma rekoruna sahip Celal Bayar”in sahidi oldugu Sultan Hamit”in son devri II.Mesrutiyet”in ilan eden mucadeleler, II.Mesrutiyet”in ilani, 1908-1918 II.Mesrutiyet”in olaylari, rejim degisikligine imkan vermis Ittihat ve Terakki”nin ic yapisi, odevrin UC PASASI”nin tek sivil sahsiyeti MEHMET TALAT PASA”nin memleketi terketmeye mecbur kalip son gunlerini gecirdigi Berlin gurbetindeki hatiralari icindedir. Uc ciltlik kitap, bu arada, o devrin sahsiyetlerini, perde arkasi olaylari sergilemektedir. Bunlar kavrandiktan sonra, gunumuz hadiselerine bir baska olcu icinde bakmaya mecbur oldugunuzu dusuneceksiniz.
UC DEVIRDE BIR ADAM ( ALI FETHI OKYAR”IN HAYAT VE HATIRALARI 1880-1943)
Ulkemiz, 1900-1923 arasina Osmanli monarsisi”nin son sekiz yilini, II:Mesrutiyet”in 10 yilini ve de Milli Mucadele”yle Cumhuriyet”in ilani gibi uc ayri rejimi sigdirmistir. Uc ayri zihniyet ve benimseyisi bir yuzyilin dortte birinde toplayabilmis olaylar icinde cok nadir sahsiyet uc ayri sistemde soz ve emek sahibi olabilmislerdir. Asker kokenli Ali Fethi Okyar bunlardan biridir. Mesrutiyet”in ilan ve ve beyannamesini o yazmis, tahtindan indirilen Sultan Hamit”i Selanik”e o goturmus, mutareke kabinesinde dahiliye naziri Milli Mucadele”de meclis reisi ve basvekil Cumhuriyet”te basbakan ve serbest “Laik Cumhuriyet” firkasinin bulucusu olmustur. Bu sebeple UC DEVIRDE BIR ADAM basligi altinda toplanmis hayat ve hatiralari 1980 senesinde 606 sayfalik bir cilt halinde yayinlanmistir.
TURK MILLI MUCADELESI”NDE AMERIKA
“Denilebilir ki , yuzyilimizda hic bir gizli konusma, 20-22 Eylul 1919 arasinda Sivas”ta bir tarafta Mustafa Kemal ATATURK ve Huseyin Rauf ORBAY ile ote tarafta Amerikan generali James G. HARBORD arasindaki gizli gorusme kadar olaylarin akisini degistirmemistir.” Bu aciklama ile yapilan ve aciklama ile baslayan 211 sayfalik kitapta BUYUK ERMENISTAN girisiminin sonu, Amerika”nin Milli Mucadele ve sonrasindaki tutumu belge ve fotograflariyla aciklanmaktadir. 1979 senesinde yayinlanmistir.
SAM AMCA”YA MEKTUP VAR
KORE savasindan sonra Amerika, Turkiye uzerindeki siyasetinde temelden degisiklikler yapmayi tercih etti. Gunumuzde de bu yol uzerinde gozukmektedir. MARSAL PLANI adi altinda II.Dunya Harbi”nden dertli cikmis ulkelere ekonomik kalkinmalari icin yapilan yardimdan Turkiye de faydalandirildi : haksizliklar ve celiskiler icinde… Bu kitapcikta rakamlar ve gercekler siralanarak SAM AMCA”dan hakikatleri gormesi isteniyor. Yil 1955 , 48 sayfa.
CERKEZ ETEM DOSYASI
Milli Mucadele”de oncekiler ve sonrakiler cekismesinin tipik ornegi… Onceleri kahraman, daha sonra hain sayilan ayni kisinin, sislere itilmis olaylarin aydinliginda gercek yuzu…Aradan uzun zaman gecmis ve gorunurdeki sonucun ardindaki hakikatleri aciklayan belgeler ve kronolojiye dayali arastirma. Iki cilt bir arada 400+392= 792 sayfa 9. baski 1995.
ATATURK DEVRI EKONOMISI : CELAL BAYAR
Memleket adina bugun konustugumuz ne varsa hepsinin temeli Cumhuriyet”le atilmis ve ATATURK”un 15 Cankaya yilinda sekillenmistir. Bu emekte bazi vatandaslarimizin adi ONDE dir. ATATURK”un aramizdan ayrilmasindan sonra hukumet degisikligi olmus, Celal Bayar basbakanliktan ayrilmistir. Bu ayrilis 14 Mayis 1950 secimlerine kadar surmus ve bu secimler sonunda Celal Bayar”in 10 yil surecek cumhurbaskanligi gunleri gelmistir. ATATURK devrinin millet ve ulke hayatindaki derin ve devamli izlerinin SANAYILESME oldugu kesindir. Dah sonra takip edilen siyasetler icinde o gunlere ait gercekler ya saptirilmis ya da unutulmustur. Sanayilesme hareketinin basladigi 1932 Eylul”unden baslayarak son emeklerinin sonuclarinin alindigi 1939″a kadar zaman kesiti icinde , ne o gun ne bugun hic bir kaynakta bulunmayan belgeler ve aciklamalari 4 ciltte 1808 sayfada topladim.
BIR TURK”UN BIYOGRAFISI : CELAL BAYAR
Cumhuriyet devrinde ILK sivil basbakan ve yine, ILK sivil cumhurbaskani olarak, bu arada Milli Mucadele”de Akhisar cephesini kurmus ve kumandanligini yapmis ozelligiyle de cephe kumandanlarina taninmis haklarin sahibi bulunmasi, cok genc yasinda tecrubelilerin yerlerinde basari gostermesi hususiyetleri icinde Turkiye”nin 3. cumhurbaskaninin Cankaya”ya cikisina kadar yasantisi bu kitabin icindedir. O gune kadarki hayatinin “Sade bir Turk insani” olabilmesinin dikkate deger tekduzeligi icinde ilk baskisi 1949 yili, 121 sayfa.
BILINMEYEN TARIHIMIZ
Osmanli”da tarih yazmak “VAK-A NUVIS= OLAYLARI SIRALAYAN” adi verilmis kisilerin odeviydi. Bu ugrasiyi meslek olarak benimseyenler daha cok sonradir Bu sebeple de devlet ve ulkenin yapisi cok zaman yabanci kaynaklardan derlendi. Bu sartlar icinde de Tanzimat oncesi 1839″a kadar olan yasam cok tarafiyla sisler icinde kaldi. Belki de bu nedenle “BILINMEYEN TARIHIMIZ” olarak I.”si 512, II.”si 480, III.”su 480, IV:”su 480 sayfa olarak ve de gercekten BILINMEYEN tarih olaylarini 1952 sayfada verdim. Her cilt tamamen mustakil, ayri bolumleri resimler, gravurler, belgeleri ile birlikte sergilemektedir. Olaylarla ilgili ve her biri ele alinmis konulara baska ufuktan bakan fikralar ve hatiralarla gecmisi mumkun oldugunca asil yapisiyla yasiyoruz. Ilk cildin cikisi 1974 Mart ayinda, 4. cildin cikisi 1975 Mart ayindadir.
ORTULU TARIHIMIZ
Zaman gectikce ve de daha cok degisen zamanin getirdikleri bilmecelestikce tarihin sislenmesi veya unutulmus olaylarinin boslugu daha derinden hissediliyor. Bunlar birbirini kovaladigi muddetce , belli bir noktada durmak, onlari ele almak ihtiyacini duyuyorsunuz. Bu duyguyla ve de BILINMEYEN TARIHIMIZ”in gordugu alakaya yeni bir hizmet eklemek arzusuyla ilk cildi 1975 Eylulunde 616, ikinci cildi 1975 Ekim ayinda 640 sayfa olarak 1256 sayfada iki cilt olarak yayinlanmistir. Baska kaynaklarda mumkun oldugu kadar yer almamis bakir konulari kucaklamis olarak…
SISLI TARIHIMIZ
Siyasi rejimlerin ozgurluk uzerinde, ozellikle fikir hurriyeti konusunda hosgorulerinin temel mikyasi tarih sahasinda toleranslaridir. Ben bu gercegi, uzun meslek hayatimda yasadim. BILINMEYEN TARIHIMIZ VE ORTULU TARIHIMIZ”den sonra iki cilt olarak SISLI TARIHIMIZ”i yayinladim. Ele aldigim her mevzuun o gunlere kadar deginilmemis olmasinin dikkati icinde yine iki cilt olarak yayinlanmis SISLI TARIHIMIZ”in ilk sayisini 336 sayfa, ikinci cilt 1977 Subat ayinda 303 sayfa olarak 1976 Aralik ayinda cikti. Kitapci vitrinlerine koyulmayan, bayilere verilmeyen boylelikle klasik ve bilinen anlamda yayinlanmis sayilmayan bu kitaplar da sadece abonelere gonderildi ve kisa zamanda tukendi.
TARIH KONUSUYOR : ( 1-8 CILT )
TARIHI KONUSTURMA”nin ne olcude zor, kulfetli, sorumlu, cetin bir emek oldugu gerceginin icinde yogruldum : yirmisinden doksanina kadar!…Yani yetmis yil…Bu gercek icinde her biri buyuk boy 502 sayfalik SEKIZ cilt verebilmis olmamin TARIHI KONUSTURMAK”tan cekinmemis ve irkilmemis olmanin kaniti sayacaginizi umit ediyorum. Bugun cok ailenin kitapliklarinda ayricalik yeri olmasinin huzuru icindeyim. Ilk cildi Subat 1964″te, Ercan Matbaasi”nda ilk baski 15000 ikinci baski 2500 olarak basilmis, abonelerine gonderilmis 8. cilt, 1968 Subat”inda yayinlandi ve toplam 4072 sayfaya ulasmis olmanin hizmet zirvesine erismenin huzuru ile veda etti.
TARIH KONUSUYOR II. (1-12 CILT)
Tasidigi ismin cazibesiyle ve ona layik olabilmis olmanin huzuru icinde YINE TARIH KONUSUYOR adi altinda 12 kitap yayinladim : ciltli, ayni boy ve her biri 320 sayfa olarak… Bu 12 kitabin her biri, bir vicdan rahatligiyla soyluyorum, o zamana kadar ele alinmamis bakir hakikatleri kucakliyordu. Tasidiklari adlar ve kisa konulari soyle:
1-ANAVATANDA SON BES OSMANLI TURKU : I.Dunya Harbi”nde Teskilati Mahsusa Reisi Esref Sencer Kuscubasi”nin yonetiminde konusunda deneyimli 5 gerillanin Hindistan”da gizlice PAMIR yaylasini asip dogu Turkistan uzerinden TURK ANAVATANINA girerek Ruslara karsi (istilaci Ruslara karsi) YEDISU ayaklandirma girisimleri. 1962 yili 320 sayfa.
2-I.DUNYA HARBI”NDE TESKILATI MAHSUSA VE HAYBER”DE BIR TURK GENCI : I.Dunya Harbi”nde Arap Yarimadasi”ndaki ayaklanma hareketleri ve Islam Peygamberi”nin HAYBER”deki musriklere karsi savasindan 1299 sene sonra ayni yerde asi ve dusmanla birlik Araplara karsi savasin ibretli hikayesi. 1962 senesi Eylul ayi, 320 sayfa.
3-VIYANA KAPILARINDAN DONUS VE OSMAN AGA”NIN CILESI : 1683 II.Viyana Kusatmasi bozgunundan sonra esir bir Yeniceri leventinin ilgiyle okunmaya deger gunlugu. 1962 Ekim ayi, 320 sayfa.
4- 1913″TE GARBI TRAKYA”DA ILK TURK CUMHURIYETI : Balkan Harbi”nin faciali gunlerinde Catalca onlerine gelmis Bulgar ordusuna karsi, esas kuvvetini Harbiyelilerin teskil ettigi savunma onunde bozguna ugrayan dusmani kovalayarak Edirne”yi kurtaranlarin Garbi Trakya”ya gecip, orada kurulus tamligi icinde “Garbi Trakya Hukumeti Muvakkatesi” (gecici hukumetini) kurmalari ve mustakil bir devlet haline getirmis olmalari. 1962/Aralik, 320 sayfa.
5- II.DUNYA HARBI”NDE BELGRAD”I KURTARAN TURK : Ancak II.Dunya Harbi”nin tamamlanmasindan sonra Ingiltere Hukumeti tarafindan vatandasimiz Saffet Lutfi Tozan”a harp icinde Almanlar”in Belgrad”i havadan yerle bir etme planlarini ogrenerek Ingiliz-Amerikan makamlarini haberdar etmesiyle onlenebilmis hadisenin sukrani olarak kendisine verilen O.B.E. nisani toreni dolayisiyla ogrenilen olayin bastan sona merakli, ibretli, filmlere mevzu hikayesi. 1963 Subat, 320 sayfa.
6- TRABLUSGARP”TA BIR AVUC KAHRAMAN : Italyanlar 1911 Eylul”unde yirmi dort saatlik bir ultimatomla Trablusgarp (Libya) kiyilarina kuvvetli donanmalarinin yardimiyla asker cikardilar. Donanmamiz Marmara”yi dahi asacak kudrette degildi. Bir avuc kurmay Misir uzerinden Libya”ya girdiler Seyh SUNNUSI”nin yardimiyla Italyanlari donanmalarin ates sahasi bitiminde durdurdular. Balkan Savasi”na kadar basariyla bu topraklari korudular. Oyle ki iki yil sonra Alman denizaltilariyla bu kiyiya cikan yine bir avuc subay kendilerinden oncekilerin basarilarini savas sonuna kadar surdurduler. Enver, Mustafa Kemal, Fuat, Nuri, Ali Fethi, Esref ve diger onculerin basarilarini devam ettirdiler. Bu gunlere ibret belgeler, fotograflar ve olaylarla. 1963 / Mayis, 320 sayfa.
7-NECID COLLERINDE MEHMET AKIF : Ittihat ve Terakki”nin kendisinden oncekilerin yoluna devam ederek yeni bir deneme yaptigi Ittihati islam girisiminin 1916″daki denemesi…Aralarinda Istiklal Marsi sairi Mehmet Akif”in de bulundugu, her meslekten seckin insanlarin Arap yarimadasi”ndaki macerali yolculugu. Yine bugunlerimizde yarinlarimiz icin isik saymamiz gereken sisler icine itilmis maceralardan bir demet. 1963 / Temmuz, 320 sayfa.
8- MILLI MUCADELE”DE ONCEKILER VE SONRAKILER : Birinci Dunya Harbi”nin sonlarina dogru yenilgi kesinlesince hukumet Anadolu”nun bagrinda gerilla savaslari icin bazi planlar hazirlamisti.MONDROS”tan sonra isgaller baslayinca bazi noktalarda yerel karsi koymalar basladi.ATATURK”un Samsun”a cikmasindan sonra bu karsi koymalar belli gayeler cercevesinde duzenlendi. Istanbul”un resmi isgali 16 Mart 1920″den sonra Ankara”ya akin oldu. ONCEKILER”le SONRAKILER arasinda bir hiyerarsi cekismesi basladi. Uc kitap olarak tasarladigim aciklamalari ilk kitapta derlemeyi tercih ettim. Ilgiyle okunmaya deger saniyorum. 1963 / Eylul, 320 sayfa.
9- SIYASI MAHKUMLAR ADASI MALTA : Istanbul”un isgalinden sonra Ingilizler”in asker/sivil, Ankara”yi yetismis insandan yoksun birakmak icin mahkeme karari olmadan kohne yuk gemilerine doldurarak bir surgunler adasi haline getirdikleri MALTA”da Rodos sovalyelerinden kalan kislalara doldurduklari insanlarimizin Sakarya zaferi sonuna kadar surmus cileli macerasi…1963/ Kasim, 320 sayfa.
10- PRENS SABAHATTIN BEY, SULTAN II. ABDULHAMIT, ITTIHAT VE TERAKKI: O kargasa devrinin, siyahla/beyaz, yasla/kuru, sicakla/soguk, celiskileri icindeki fikir/olay odaklarinin karsilastigi o kargasa ve yol arayis gunlerinden bir kesitin kendi aralarinda, birbirlerine karsi cekismesi. 1964/ Ocak, 320 sayfa.
UC PASALAR KAVGASI
Ittihat ve Terakki”nin unlu UC PASA”sinin ikisi asker biri sivildi. Askerler Mesrutiyet”in ilanindan once kaymakam (yarbay) rutbesinde olan Ahmet Cemal Pasa ve binbasi rutbesindeki Enver Pasa, sivil de o zamanki BEY olan Talat Pasa…Gorunurde ancak kisisel tutumlari dolayisiyla kulaklara fisildanan farkliliklarin yaninda kafa ve gaye terkipleri arasinda da ayriliklar vardi. Kitap bunlari inceliyor. 1964/ Mart, 320 sayfa.
LAWRENS”A KARSI KUSCUBASI
Elinizdeki kitabin son bolumunde cekismelerinin bir safhasini gordugunuz Osmanli Imparatorlugu Teskilati Mahsusa Reisi Esref Sencer Kuscubasi ile unlu Ingiliz casusu Lawrens ile arasindaki kovalamacanin merakli oykusu…Iki tarafin kuvvet ve zayifliklarini gizli didismeler arasinda dusundurucu ibret tablolari halinde sergileyen olaylar. 1965 / Temmuz, 320 sayfa.
TARIH SOHBETLERI 9 MUSTAKIL KITAP
Ilki 1966 yilinin Nisan ayinda 9.”su Agustos 1968″de yayinlandi. Her biri 320 sayfa olarak toplam 2880 sayfaya ulasti. Bu arada bir yabanci arastirmanin sonucunu hatirlatmak istiyorum : Komsu ulkelerin birinde hukumet reisligi yapmis, Istanbul Mulkiye Mektebi ( Siyasal Bilgiler Fakultesi) mezunu bir zat, dokuz kitap ustunde dikkatli bir tetkikten sonra : “Ele alinacak ne kadar bakir bilgi varmis ki iki yil belli araliklarla yayinlanmis bu dokuz kita adi altinda yayinladilar. Bu 12 kitap da 280″er sayfa olarak yayinlandi. Isimleri sunlardi :pta bir mevzu tekrarina sahit olmadim. Bildigimizi zannettigimiz bahisler uzerinde bu kadar otantik belgeyi nereden buldunuz?” sorusunu yoneltmisti. Bu kitaplarim da oncekiler gibi bayilere ve kitapcilara verilmemisti.
CEMAL KUTAY KITAPLIGI VE TARIHSEVENLER KLUBU:
Bu arada 1977″de iki yakin dost israrla aranan kitaplarimdan bir boumunu “CEMAL KUTAY KITAPLIGI VE TARIHSEVENLER KLUBU” adi altinda yayinlandilar. Bu 12 kitap da 280″er sayfa olarak yayinlandi. Isimleri sunlardi ve aldiklari adlar konularini acikliyordu:
? 31 MART IHTILALINDE SULTAN HAMIT
? MUSLUMAN KARDESLER HAREKETI
? SEHIT TACIDARLAR
? ISTIKLAL SAVASI”NIN MANEVIYAT ORDUSU (2 cilt)
? AVRUPA”DA SULTAN AZIZ
? UC PASALAR KAVGASI
? NECID COLLERINDE MEHMET AKIF
? SIYASAL SURGUNLER ADASI MALTA
? BELGRAD”I KURTARAN TURK
? TRABLUSGARP”TA BIR AVUC KAHRAMAN
? LAWRENS”A KARSI KUSCUBASI
SOHBETLER (16 KITAP)
!.”si Aralik 1968″de 16.”si Mart 1970″te cikmis olan sohbetler”in 3328 sayfalik kalin hacmiyle tarih edebiyatimiza yeni bir yol oldugu soylenebilir. Bati”da cok yaygin ve tercih edilmis “CEP KITAPLARI” tarzini her ay ayri ve mustakil mevzularda birer kitap vermek suretiyle basariyla tamamlamis SOHBETLER”in kapak altinda su soru yer almistir: “TURKIYE NEREYE GIDIYOR?” Bu soruyla ben , kidemli tarihci, tarihi kucaklamada ve onun “IHTIYAR BIR GEVEZE” degil; geleceklerin gercek aydinligi saymadan dogru yollara girilemeyecegini anlatmaya calismistim. Bugun de sagligim elverseydi ayni emege devam ederdim.
DUNUMUZ, BUGUNUMUZ, YARINIMIZ UZERINDE SOHBETLER (farkli hacimli 6 cilt)
Farkli hacimli 6 ciltte tekmillenmis olan serinin ilki Mart 1971″de sonuncusu Mart 1972″de tamamlandi. Yine bir sohbet havasi icinde bu bolumde, daha cok gecmis olaylarin yasanan devirlerin etkisi uzerinde durmaya calistim. Cumhuriyetimiz 50. yilina yaklasirken , goruluyordu ki, kapandigi zannedilen gecmis, kilik kiyafet degistirerek yeni bir makyajla hayat sahnesine cikiyor. SOHBETLER”in bu ikinci bolumunde tarih verasetini ispatlayan olaylara daha cok yer verdim. Sonuncu cilt kapaktaki, Osmanli”nin son yillarinda bir yabanci kisinin kendi ulkesi adina HASTA ADAM”i dort yil surmus Birinci Dunya Harbi”ne kendi yaninda suruklemis olan Alman Imparatoru II.Will Helm”in resminin altinda su aciklamalar var: baki hatiralar, belgeler, ibretler,kubbede hos seda sedalar…
GECMISTEN GUNUMUZE TURK KITAPLIGI : 6 KITAP
Fikir hayati 1970″lere dogru ulkeme, tarihe adanmis yillarimin bir muhasebesini yapmak ihtiyacini duydum ve uzun suredir hazirligini yaptigim, “GECMISTEN GUNUMUZE TURK KITAPLIGI” genel basligi altinda mustakil eserler vermeye basladim. Alti kitapta ilk bolumunu tamamladigim emegimin birincisi:
II.RIFAT PASA”NIN AHLAK DUNYASI : Bes ruh yapisini insa eden 115 senelik olumsuz eserin bugunku dilimize metni. Ikinci kitap aramizdan ayrilmasindan sonra temel eseri LAIK Turkiye Cumhuriyet”i olan ATATURK”un sahsiyet ve gayeleri uzerinde cesitli yorumlari ele alarak GERCEK MUSTAFA KEMAL”I hatirlatan :
BEKLENEN ADAM : ATATURK”un yarida biraktiklarini tamamlayacak olanin not defteri idi ve kapagin uzerinde bos bir madalyon vardi. Bugun 1998 madalyon hala bos…Diyecegim ki 320 sayfalik arastirmanin sergiledigi hakikatler bugunku ve yarinki cozum isteyen meselelerimiz. Ucuncu kitap :
AVRUPA”DA SULTAN AZIZ adini tasiyor. Sultan ABDULAZIZ”in , 1868 milletlerarasi Paris dergisinin seref misafiri olarak, Osmanli hakanlari icinde Avrupa”yi ilk defa ziyaret eden Osmanli hakani olmasi hususiyetinin dunyada yarattigi buyuk ilginin izlerini yuzyil gecmis bir zaman sonra hatirlatiyordu. Gorunurlerdekinden cok farkli olarak 1839 Tanzimat Fermani”na ragmen Bati ile aramizdaki yapi ve kultur farkliliginin sergilendigi kitap bugun de ibretle okunmaya deger diyebiliyorum.
Dorduncu kitap :
SAHTE DERVIS adini tasiyor. Taninmis Macar Turkologu Prof. Herman Arminus Vambery”nin RESIT EFENDI takma adi ile 1862*1865 yillari arasinda Orta Asya”daki macerali yolculugunun ibret sayfalarini veriyordu. Gunumuzde Turk anavatanindaki olup bitenler onunde bu anlatilmis olanlar bizim icin hala bilinmesi sart hakikatler. Besinci kitap:
NELERE GULERLERDI adini tasiyordu. Konusu Turk mizahinin basili devreye gecisinin 100. yil donumu icin hazirlanmisti. Bu kitabimda cedlerimizin, biz torunlarinin sandigi gibi asik suratli, yapmacik bir ciddiyet icinde, gulmeyi red eden insanlar olmadigini anlatmaya calistim. DIYOJEN ve HAYAL”le baslayip CAYLAK”la devam etmis ve Sultan Aziz”in saltanatinin ilk yarisini kucaklayan ozgurluk havasi icinde, kismen de olsa espri/nukte/saka yapabilmede cok mesafe aldigimizi gosteren ferahlatici olaylari kovalamis Sultan Abdulhamit”in 33 yillik kati baskisindan sonra II.Mesrutiyet”in cigrindan cikmis avareligi dusundurucu celiski tablosuydu. 1970 Aralik ayinda 224 sayfa yayinlanmis kitap kendi alaninda tek kaldi. Altinci kitap :
TARIHTE TURKLER ARAPLAR HILAFET MESELESI adini tasiyor. Benimsedigi ad 1998 Turkiye”sinde bir kisim insanlarimiz icin yine gundemde gorunuyor. 1970 yili Aralik ayinda 320 sayfa yayinlanmis eserdeki gercekler bilinmedigi icin hala aktualite icinde sayilan mevzunun KAPANMIS VE ACILMAMASI akil ve mantigin oldugukadar tarihin geregi olaylari inceleyememislere okumalarini tavsiyeye deger buluyorum.
HUKUMETLERI ICINDE AHLAK ICIN MUCADELE CUMHURIYET DEVRESINDE SUIISTIMALLER DIVANI ALILER (YUCE DIVAN) MECLIS TAHKIKATI
Osmanli”nin cokus sebeplerinden birinin ozellikle devlet varliginda rusvetler, suiistimaller-kayirmalar-kisisel yakinliklarin devlet yapisina menfi etkileri oldugunu hepimiz biliyoruz. 1950″de cok partili devre geciste oldukca uzun surmus tek parti yonetiminin gozlerden sakladigi , kulaklara fisildanan olaylardan bir bolumunu 1956″da yukaridaki baslik altinda kitaplastirdim. Icindekiler arasinda sunlar vardi. “Vekiller heyeti tazminata mahkum ediliyor-Firari Rum ve Ermeni zenginlerini yurda nasil soktular- Yavuz ve havuz meselesi - Mahkumiyet kararlari- Gizli dosyalar…” Aradan seneler gecti, liberal sisteme giriste yine kisisel cikarlar nufuz suiistimalleri, ozellikle siyasi iktidarlarin el degistirmelerinde iktidara gelmis parti yanlilarinin cabalari, ekonomik sistemlerin degismelerinde piyasa calkantilari “KOSEYI DONME” tabiri kullanilmadan kanun disi kazanc yollarinin denenmesi olaylarinin gundemde oldugu devrede milli birligimizi sarsan asiriliklar demokratik rejime donuk hareketler birbirini kovalamaya basladi. Bugunlerde ATATURK devrinin Sukru Kaya”sindan sonra en uzun sure icisleri bakani olan ve hizmet yillarinda benimsedigi kendisine ozgu metotla “ZEHIR HAFIYE” adi verilen Dr.Faruk Sukan”in dosya ve anilarindan faydalanarak 1984″te, 528 sayfa. ICERIDE DISARIDA FIRSAT KOLLAYAN PUSUDAKI IHANET kitabini yayinladim. Sayin Dr.Faruk Sukan kitabin ikinci baskisina EK olarak YARINLARIN IHANETI/ IHANETIN MIRASI/ IHANETTEN KURTULUS adlarini verdigi uc cildi ekleyerek, bugun de yurdumuzun karsisinda oldugu SER kaynaklarina dayanak olmus ve olmakta olan kanun disi kaynak ve hareketlerin panoramasini cizdi. Bu kitaplarda tarihin hukmu olarak yaptigim aciklamalarda dunyanin her yerinde onlenememis olan benzer kanun ve ahlak disi hareketin anatomisini vermeye calistim.
BEDIUZZAMAN SAID NURSI (1872-1960)
Ikinci Mesrutiyet”teki “ISLAMCILIK CEREYANI” , mevzuu uzerinde dusunceyi cesitli yonlerden ele almis sahsiyetlerin belirlenmesine yol acti. Bunlardan birisi, gunumuzde genel olarak NURCULUK olarak adlandirilan hareketin oncusu BEDIUZZAMAN SAID NURSI”dir. BEDIUZZAMAN tabiri gecmiste de yasadigi devir icinde, ayricaliklar gorulmus kisilere “Varliginda yasanilan zaman icin guzel sonuclar beklenen kisilere ” verilen addi. NURSI ise bu zatin dunyaya geldigu koyun NURS ismini tasimasindan ileri gelen benzetistir. Kendisine “BEDIUZZAMAN” ayricalikli adini kimin veya kimlerin verdigini bilmiyorum. Benim, adina 1980 yilinda 510 sayfalik mustakil kitap yazmamin nedeni, zamanin yargitay baskani rahmetli IMRAN OKTEM Beyefendinin 31 Mart hadisesinde bu zatin mahkum oldugunu aciklamasi dolayisiyla idi. Arastirmalarimin bir baska ozelligi de, kendisinin belli tarikat ekollerinin disinda, belki de yasantisinin etkisiyle din duygusunu tabiat varligi “Doga duzeni”nde aramis olmak gibi naturalist felsefesinin etkisi olmustur. Onun Tanri”yi dogada ve evren duzeninde aramayi telkin eden gorusu, sekli yapisi icinde tetkike deger.
BIR GERI DONUSUN MIRASI
Yasanilan hadiseler icinde normal varliklara karsi gelmis asiriliklarin cok tarih gerceklerini sisledigi bir bakima da unutulmaya mahkum ettigi olay dikkatimi cekmistir. Bu oluslarda, cok temel hadise de unutulmus veya aslindan saptirilmistir. II.Mesrutiyet”in 8 ay yirmibirinci gununde patlak veren ve ardinda kanli/kinli bir iz birakmis olan 31 MART IRTICA (gericilik) ayaklanmasi da bunlardan biridir. Uzun aramalarima ragmen isyanin bastirilmasindan sonra kurulan DIVAN-I HARBI ORFI (siki yonetim mahkemelerinin) tutanaklarini bulamamistim. Aradan cok zaman gectikten sonra isyani bastiran hareket ordusu kurmay baskani PERTEV (DEMIRHAN) Pasa”nin “JAPONYA ANILARI” ni alirken ayri bir tomar icinde gorunce, bu bekletisin hareket ordusu kumandani Mahmut Sevket Pasa”nin isyaninin halkin uzerinde , cesitli yorumlara yok acmamasi icin bir tedbir olarak tavsiye edildigini ve boylelikle gerceklerin oldugu yerde kaldigini kavradim. Izni ile, aldigim metinleri, aradan yillar gecmesinden sonra isyanin 85. yildonumunde 1994 yilinda “BIR GERI DONUSUN MIRASI” adi altinda 515 sayfalik bir cilt olarak yayinladim.
INSANI INSAN YAPMIS BIR INSAN (570-632) VE GUNUMUZE MIRASI
Diyecegim ki son yillardaki emeklerimin icinde apayri yeri olan bir kitabima gelmis bulunuyoruz: INSANI INSAN YAPAN BIR INSAN (570-632) VE GUNUMUZE MIRASI . Kitabin asil konusu son yuzyilimizin mustesna fikir/hukuk sahsiyeti rahmetli Celal Nuri Ileri Beyefendi”nin 1913″te yayinlanan “HATEMUL EMBIYA” (SON PEYGAMBER) ” kitabinin gunumuz Turkcesine aktarilmasi ve o gun bugun mevzu uzerindeki yeni oluslarla tamamlanmis olmasiydi. Islamiyet ve islam dini uzerinde, birbirinden cok farkli yorumlar yapilirken ciktigi gun toplatilarak ortadan kaldirilan kitap ; Islam Peygamberi”ni HURAFELER”e kadar uzanmis ihtimallerden arindirip tarihin onune gercek yapisiyla cikariyordu. Ozellikle, evrensel yapisini aradan gecen zaman icinde korumus olmasinin kiyaslamali aciklamasini yapmaya calismis emek, umit ediyorum ki vazifesini yerine getirmis olacaktir.
CEP KITAPLARI :
? ATATURK ENVER PASA HADISELERI
? TALAT PASA”YI NASIL VURDULAR
? SIVAS KONGRESI”NDE ATATURK”UN ISTANBUL HUKUMETINCE TEVKIFI GIRISIMI
? KARABEKIR ERMENISTAN”I NASIL YOK ETTI
? MILLI MUCADELE”DE YESIL ORDU EFSANESI
? TURKIYE”DE ILK KOMUNISTLER
? LOZAN”DA ISMAT PASA”YI KIM OLDURECEKTI
? MUTAREKE”DE PONTUS SUIKASTI
? PEMBE MENDIL
? HALIT PASA ALI CETINKAYA VURUSMASI
? 150″LIKLER FACIASI
? LENIN”E KARSI ENVER PASA
? SEHITLIKLERIMIZ
? TARIH VE ZAMAN IBRETTIR
? TURK EMEK NURU
? BES KITADA BIR TURK PASASI DANIS KARA BELEN
? TURK KANADI
? SELCUKLU”DAN OSMANLIYA
ATATURK YOLUNDA
Doksaninin merdivenlerindeki hayatimin, meslegim sahasinda cetin sinavini bu son emegimin deger olcusuyle noktalama gayretime lutfen inaniniz. Bu ozlem, mecmuasi Hakimiyeti Milliye”sinde gecmis yillarimin kutsal emanetiydi. Aramizdan ayrilisinin ilk yildonumu 10 Kasim 1939″da aziz hatirasina sunulan ozel sayi benim naciz emegimdi. Daha sonraki yillarda vazifemi yerine getirmeye devam ettim. Diger yayinlarimda ayrilmis yerinin disindaki ona ait kitaplarim sunlar:
1907 II. MESRUTIYET ONCESI MUSTAFA KEMAL”IN ONERDIGI MISAK-I MILLI
(ALI FUAT CEBESOY”UN ELYAZISIYLA : “ATATURK” devrimlerinin temeli olan Misak-i Milli ATATURK tarafindan ne zaman dusunulmus ve nasil tekamul ettirilmis ve nasil son seklini almisti?)
ATATURK”UN SON GUNLERI
Dogumunun 100. yili 1981″de 228 sayfa halinde yayinlanan kitapta hastaliginin teshisinden SON”a kadar gunlerin getirdikleri siralaniyor. Sifasi olmadigi bilinen bir illetin onunde de dimdik kalmis bir baska insanin varligini ileten anekdotlar, kitabin ozelligi…
ARDINDA KALANLAR
Aramizdan ayrilisinin 50.yili 1988″de digerinde oldugu gibi Cem Ofset”in yayinladigi birakabildiklerimizin muhasebesini yapmaya calisan 496 sayfalik bu kitabimda onun gunleriyle 50 yil sonrasinin mukayesesi yapiliyor. Hayatimda hic bir kitabima boylesine bir ad koyabilmenin acisini duymadim. Onun, “Hakikatleri konusmaktan korkmayiniz” emanetine sadik kalarak…
ATATURK OLMASAYDI
Inanilmasi guc , vefa ve kadirbilirlik duygularinin iflasi onunde onsuz mustakil, hur, serefli, bir vatanin nasil dusunulebilmesinin mumkun olabilecegini hadiselerin aydinligi icinde arastirmis olan bu kitabim 1993 yilinda yayinlandi. Uzun sure ilgi odagi oldu.
ATATURK BUGUN OLSAYDI
Aziz hatirasina son emegim onun gunumuzde yasamakta oldugu hayalidir. 1996″da 548 sayfalik hacim icinde satirlastirdigim kitap doga kanunlarinin reddinde olmasina ragmen onun, gunumuzde de aramizda olabilmesi hayalinin neler getirecegi sualini soruyor.
ATATURK”UN BERABERINDE GOTURDUGU HASRET : TURKCE IBADET
Elli yedi yillik kisacik omrunde vatan ve milleti icin hayirli ve faydali ne gormusse sartlari dusunmeden ve zerre odun vermeden onlari kucakladi. tarihte gorulmemis bir cesaret ve azimle hepsini zaferle muhurledi. Tek bir istisnasiyla. Milletine anadiliyle kulluk hakkini saglamak son yillarin zamanini doldurmus idealiydi. Kucakladigi butun mevzularda oldugu gibi aklin, mantigin, bilimin terkibi gorus icinde hazirligini tamamlamis, kameti, hutbeyi, ezani Turkcelestirmis, sira namaz surelerine gelmisti. Nefes nasibi daha bir kac yil daha devam etseydi bu son himmetini de, kendisine ozgu tamlik icersinde noktalayacakti. 400 sayfalik kitap, bu hakikati sergiliyor.
